\ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਜਾਨਵਰ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਯਾਤਰਾ ‘ਚ ਸਿਰਫ 46 ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ 56 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ 175 ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਗੌਰੀਕੁੰਡ ਤੋਂ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਲਈ 8516 ਘੋੜੇ-ਖੱਚਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੋਏ ਸਨ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਇਹ ਅਦੁੱਤੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ 2,68,858 ਯਾਤਰੀ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 56 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੰਚਾਇਤ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 29 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੀਸ ਵਜੋਂ ਮਿਲੇ।
ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਜ਼ੁਬਾਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰੂਟ ‘ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨੂੰ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਗੇੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਚਾਲਕ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਗੇੜੇ ਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮੁੱਖ ਵੈਟਰਨਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ: ਅਸ਼ੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ 175 ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਕਰੰਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਦੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
