ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ: ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ 1500 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵਾਈਨ ਫੈਕਟਰੀ (1500-year-old Wine Factory) ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਾਲ( Byzantine Period) ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਵਾਈਨਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਾਈਨ ਫੈਕਟਰੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਯਾਵਨੇ (Yavne) ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਪੁਰਾਤਤਵ (Archaeologists) ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਵਨੇ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲੱਭੀ ਗਈ ਵਾਈਨ ਫੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 20 ਲੱਖ ਜਾਂ 20 ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਵਾਈਨ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਰਫ 80 ਲੱਖ ਯਾਨੀ 80 ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 20 ਲੱਖ ਲੀਟਰ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਡੇਲੀਮੇਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਆਪਣੇ ਯਾਵਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਲੈਂਡ ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 75 ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਈਨ ਦੇ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੈਸ, ਏਜਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਈਨ ਮਾਰਕੇਟਿੰਗ ਗੋਦਾਮ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭੱਠਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਈਨ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਵਾਈਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਗਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਅਸ਼ਕੇਲਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇਸ ਵਾਈਨ ਫੈਕਟਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਮੁੱਚੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 520 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ। ਯਾਵਨੇ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਇਹ ਸ਼ਰਾਬ ਫੈਕਟਰੀ 2421 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਯਾਨੀ 225 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਸਦੇ ਪੰਜ ਗੋਦਾਮ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ